01-02-2016 Gazi Mert
Gazi Mert

Gazi Mert

ANAMUR’U TANIYALIM: ANAMUR’DA EL SANATLARI

Anamur’da kaybolmaya yüz tutmuş El Sanatları’na geçmeden önce Türk El sanatlarıyla ilgi bilgiler vermek istiyorum.

Geleneksel Türk El Sanatları; Anadolu’da geçmişten gelen uygarlıkların kültür mirasıyla kendi öz değerlerini birleştirerek zengin bir mozaik oluşturmuştur.

Geleneksel Türk el sanatları; Halıcılık, kumaş dokumacılığı, kilimcilik, çinicilik, çanak-çömlekçilik, seramikçilik, oya yapımcılığı, dericilik, müzik aletleri yapımcılığı, bakırcılık, taş işçiliği, sepetçlik, maden işçiliği, sepetçilik, semercilik, keçe yapımcılığı, örmecilik, ahşap ve ağaç işçiliği, çorap örücülüğü, arabacılık, ebru sanatı gibi sanat dallarıdır.

Dokumaların ham maddeleri; Yün, tiftik, pamuk, kıl ve ipektir.

Dokumacılık Selçuklular döneminde başlamış günümüze kadar gelmiştir.

Selçuklular döneminde başlayan geometrik bir düzenle yerleştirilmiş motiflerden oluşan kompozisyonlar, geliştirilmiş bir biçimde bugün Sivas halılarında görülmektedir.

İlgilenenlerin yakından bildikleri şekliyle; Çeşmi bülbül, çamurlu, kuçlu, lalezar ve yılanlı bunlar arasındadır.

Kilim dokumacılığı köylerde gelişmiştir. Seccade, divan, taban ve duvar tipi kilimlerde kullanılan motifler genel olarak; Al, yeşil, mavi, siyah ve turuncu renklerden oluşur.

Gelelim Anamur el sanatlarına…

Anamur’da geçmişten günümüze gelen el sanatlarından biri; Tülbentte Boncuk Örücülüğüdür.

Firkete’yle, tığ’la ve şiş’le olmak üzere üç çeşit boncuk örücülüğü vardır.

Bunlar için Boncuk ve ipi ile tülbent İlçe pazarından alınmakta, iplerin cinsi naylon olup aldıktan sonra kelefe yapılıp çekmemesi için ilaçlı su ile kaynatılmaktadır. Cam ve pamuk hammaddeleridir.

Bu el sanatı gelinlik kızlarda çeyiz için ya da kadınların kendileri tarafından kullanmak için yapılmaktadır.
Boncuk örme örnekleri şunlardır: a) Delidut burcu, b)Domates, c) Süpürge,

d) Papatya, e) Sarhoş Bacağı, f) Yıldız, g) Akıllı Dut Burcu, h) Yemiş Yaprağı,

 i) Dut Yaprağı, j) Darı Sömeği, k) Karpuz dilimi…
Boncuk örme örnekleri isimlerini genellikle doğadan almaktadır.

Boncukta kullanılan renkler: Mavi, kırmızı, yeşil, sarı, siyah ve laciverttir.
Anamur el sanatlarından Dantel bir başka el sanatıdır.

Dantel ipleri çeşitli fabrikaların ürettiği sağlam pamuklu incelik ve kalınlık oranlarına göre numaralardan ihtiva etmekte, çarşılarda yumak veya çile şeklinde dantel ipliği olarak satılmaktadır.
İpin cinsi genellikle pamuk olup sağlam ve zor kırılır cinsten, bazen sentetik karışımı olmalıdır. Ucu eğik 20-25 cm. uzunluğundaki tığ denen madeni bir mille
örülmektedir.
Dantel örnekleri: a) Karanfil, b) Örümcek, c) Kesme dişi, e) cibili tavuk gibi örneklerdir.

Danteller masa örtüsü, şal, sehpa örtüsü, lizöz, televizyon örtüsü, yatak takımı, perde, çaydanlık örtüsü, mutfak takımı gibi yerler için yapılmakta, elbise, iç çamaşırı, yastık gibi eşyaların süslemelerinde kullanılmaktadır.
Anamur’da bir diğer bir el sanatı Yün El Örgücülüğüdür.

Bu el örgücülüğü sanatının malzemesi olan yün; Çarşılarda yüncülerde çile olarak satıldığı gibi, Yörüklerin kendi hayvanlarının (koyun, keçi) yünlerini yıkayıp temizledikten sonra ve eğirtmeç denilen araçla ellerinde eğirerek ip haline getirmek suretiyle elde edilmektedir.
Yün el örgücülüğü sanatı için kullanılan şişler hazır olarak satılmaktadır. İpin kalınlık incelik, örülecek eşyanın cinsine göre çeşitli kalınlıkta olup numaraları vardır. 1, 2, 3, 4, 5, 6 numaralar bulunmakta, iki şişle örülmektedir.
Örgü el sanatı ile giyim eşyalarında erkek ve bayan kazakları, ceketleri,
çocuk pantolonları, örtüler, tutacaklar, mutfak örtüleri yapılmaktadır.
Badem, Sepet, Düz, Nohut, Pirinç, Buğday başağı gibi örneklerinin ismi vardır.
Yün renkleri genellikle kırmızı, yeşil, mavi turuncu renkleridir.

Anamur el sanatlarından biri de Kilim dokumacılığıdır.

Kilim dokumacılığının ham maddesi Koyun yünü ve pamuk ipliğidir.
Yün koyundan özel makasla kırkılır. Yünler soğuk suyla yıkanır ve güneşte kurutulur.
Dokumada Kullanılan Tezgâh ağaçtan yapılmış, eni 2 metre, boyu 2,5-3 metre arasında değişen, "ıstar" adı verilen bir ağaçtır.
İpleri boyamada yapay boyalar ya da kök boyalar kullanılmaktadır.

Dokunan kilim boncuk ilmekle kapatılıp, kesilerek tezgâhtan alınır.
Dokunan kilimlerin her iki tarafı da kullanılır.

Sarı, kırmızı, mavi, yeşil ve beyaz renkler hakimdir.

Renklerin canlı ve parlak oluşu dikkati çeker.

Bu el sanatıyla ilgili olarak sayın Hilmi Dulkadir Anamur’da araştırma yapmış ve İçel Kültüründe bu araştırmalarını yayınlamıştır.

Sayın Dulkadir’in yazdıklarına göre; Anamur’da el sanatı olarak dokunan Post Yanışlı Kilimler vardır.

Bu kilimler değişik isimlerle adlandırılmaktadır;
1. Boncuklu Bönce Kilim:

Kilimin çözgüsü siyah yündür. Önce saçak olarak bırakılmış, sonra da çözülmesin diye örülmüş, başlangıç kısmında kırmızı beyaz beneklerle boydan boya "zencir" çekilmiştir. Zencir'in yöredeki adı "ala boncuk" tur. 
Ala boncuk'u ensiz düz bir dokuma takip etmektedir. Bu noktadan itibaren altta ve üstte, bu defa beyaz beneklerle yine bir zincir çekilmiş; arada bırakılan kalın bant içine kilimin "kenar suyu" yerleştirilmiştir.
Kilimin zemini tamamen bordo renklidir. Kenar suyunun zemini de bordo olmakla beraber, yeşil, sarı ve lacivert renklidir. Kenar Suyu'nun yanışı beyaz, adına "alma" denen, üçerli üçgen de bu uzantıların üzerine konmuştur. Üçgenlerin tam ortasına gelen kısım ince bir uzantıyla bölünmüştür.
2. Çiğni Düşük kilim:

Kilimin kenar sulan değişiktir. Kısa kenarlarda ensiz, beyaz zeminli bir bant ve mavi, yeşil, kırmızı renkli sade bir yanış görülür.
Bu yanış kısmen kalın bir eksen ve üzerinde boyuna uzatılmış ince çizgiler yer almaktadır.
Zemin bordo ana yanışı post çizgili ikişer sıralı dört altıgenden meydana gelmiştir.
3. Ala Kilim:
Kilimin uzun kenarları beyaz, yeşil, sarı ve dışı beyaz kontürlü bordo "keklik ayağı" kenar suludur. 
Kısa kenarlarda "ala boncuk" kaldırılmış ve doğrudan zemin üzerindeki ana yanışa geçilmiştir.
Ana yanışlar aynen kullanılmış, içleri, kenarı kıvrımlı eşkenar dörtgenlerle dolguludur.
4. Aynalı Kilim: 
Kilimin uzun kenarlarında değişik renkli basit bir kenar suyu kullanılmıştır. Kısa kenarlarda ise daha ince bir bant halinde içi "S" harflerine benzetilmiş, kilimin diğer bölümlerinde zenginleştirilmiş bir kompozisyon görülmektedir.
5. Boncuklu kilim:
Kilimin kısa kenarında "kelebek" denen yanış, kenar sulu olarak kullanılmıştır. Uzun kenarlarda ise bir eksen üzerinde boyuna uzatılmış ince çizgilerle yetinilmiştir. 
Kullanılan bütün yanışlar Türk halı ve kilim sanatının bilinen yanışlarıdır.

Anamur’da el sanatı olarak ağaçtan çocuk oyuncakları, değişik türde hayvan heykelcikleri, mutfak araç ve gereçleri yapan usta sanatçılar vardır.

Anamur’da el sanatları unutulmaya yüz tutmuşken Halk eğitim müdürlüğümüzün katkılarıyla yaygınlaştırılmaya çalışılmaktadır.

Anamur Halk Eğitim Merkezi el sanatları kurslarından bazıları şunlar:

Makine Nakışı, Kadın Üst Giysileri dikimi, Geleneksel El Nakışları, Takı tasarım, Trikotaj, İğne oyası, Geleneksel Kilim Dokuma, Dekoratif Av Aksesuarları Hazırlama, Kırkyaya, Nevresim Takımları Dikimi, Ev Mefruşatı Dikimi, Elde Kurdela Dikişi, Biçki Dikiş, Hazır Giyim, Dekoratif Ahşap Süsleme, Tezhip…
Hoşça kalınız.


Bu yazı 5532 defa okunmuştur.



Gazi Mert Diğer Yazıları
Köşe Yazarları
Çok Okunan Haberler
Anketimize Katılın

Hangi Belediye Daha İyi Çalışıyor ?

Mersin Büyükşehir Belediyesi
Anamur Belediyesi
Bozyazı Belediyesi
Aydıncık Belediyesi
Hiç Biri

Namaz Vakitleri
Burç Yorumları